1998 год аб'яўлены ЮНЭСКА годам Адама Міцкевіча. 24 снежня спаўняецца 200 год з дня
нараджэння гэтага славутага сына беларускай зямлі.
Кожны, хто зацікавіцца асобай Міцкевіча, абавязкова сустрэне iмя мастака Валенція
Ваньковіча – аўтара большасці вядомых партрэтаў беларускага дзеяча культуры i паэта.
Гэтых людзей яднала шмат чаго - адзіная Радзіма, эпоха рамантызму, горад Bільня, дзе
абодва сталелі i вучыліся.
Валенцій Ваньковіч нарадзіўся 14 лютага 1799 года у маёнтку Калюжыца над ракой Уша
(паблізу ад Беразіно, дзе яго і ахрысцілі ў мясцовым касьцёле). Ён быу старэйшым сынам
мінскага суддьзі Мельхіёра Ваньковіча i Схаластыкі Гарэцкай. У сям’і было яшчэ двое
дзяцей - Карл i Станіслава. Пачатковую адукацыю Валенцій атрымаў у вёсцы, дзе яго
выхоувалі ў атмасферы народных традыцый, якія вельмі шанаваліся ў маёнтку Калюжыцы.
Дарэчы, пра народныя звычаі i жыцьцё у гэтай вёсцы і у маёнтку выдатна адлюстраваў у
аўтабіяграфічнай кнізе -«Дзіцячыя гады» ( Szeniące lata) вядомы польскі пісьменнік i
публіцыст Мельхіёр Ваньковіч (1892-1974), нашчадак калюжыцкіх Ваньковічаў.
У дванаццацігадовым узросце Валенція паслалі вучыцца ў езуіцкі калегіум, што у Полацку (як
водзіцца ў нашай дзікай краіне, гэты калегіум можна адрэстаўрыраваць, але ж гэта нікому
не патрэбна - сыс адмін Воўка). Тамака на даравітага юнака звярнуў увагу выкладчык
малявання i чарчэння Якуб Перлінг. У 1818 годзе Ваньковіч паступае ў Віленскі Універсітэт,
дзе знаёміцца з многімі вядомымі у далейшым людзьмі, якія пакінулі свой адбітак у гісторыі
Беларусі: Ф. Малеўскім, Адамам Міцкевічам, К. Ліпіньcкім. Навучаньне пачалося пад
кіраўніцтвам Яна Рустэма (1762-1835). Быў сябрам тайнага таварыства Віленскіх філаматаў.
Атрымаўшы першую месца на конкурсе кампaзіцыі у 1822 годзе, Валенцій быў накіраваны на
вучобу ў Акадэмію мастацтваў у Пецярбург. Там за сталеньнем мастака сачылі Васіль
Шебуеў, Аляксей Ягораў, Аляксандр Іваноў. За талент i працавітасць у 1824 годзе ён
атрымлівае сярэбраны медаль II ступені. У 1826-27 г.г. Ваньковіч атрымлівае яшчэ тры
сярэбраныя i адзін залаты медаль, а таксама афіцыйнае званне «мастак», прызнанае
атэстацыйнай камісіяй Акадэміі мастацтваў Pacеi. У Пецярбурзе мастак пасябраваў з
плеядай польскіх i беларускіх дзеячоў культуры, чые партрэты ён потым нaпicaў. Сярод ix
Адам Міцкевіч, Юзэф Аляшкевіч, Ксаверый Канеўскі, Марыя Шыманоўская. Быў ён таксама
знаёмы і з Аляксандрам Пушкіным.
У 1828 годзе Валенцій стварае самы знакаміты свой твор - «Партрэт Адама Міцкевіча на
гары Аю-Даг», які захоўваецца зараз у Народным музеі у Варшаве. Многія сучаснікі
Ваньковіча меркавалі, што гэта праца з'яўляецца самым паэтычным, ідэалізаваным, i у той
жа час рэалістычным партрэтам вядомага паэта. Пэндзлю Ваньковіча належыць i партрэт
Пушкіна, намаляваны у тым жа годзе. Вядомасць мастака расце, але сам ён марыць аб
родных мясцінах. Пасля вяртаньня ў фальварак Сьляпянка, што пад Менскам у 1829 годзе
Валенцій шмат працуе, атрымлівае чын правадзейнага сябры Акадэміі мастацтваў Pacii,
стварае галерэю партрэтаў, а таксама знакамітую копію iконы Маці Божай Астрабрамскай,
якая зараз знаходзщца у парыжскім касцёле Сен-Севярын.
У 1840 годзе Ваньковіч едзе за мяжу, наведвае Дрэздэн, Берлін, Манака, капіруе працы
старых майстроў. У Парыжы спыняецца у доме Адама Міцкевіча. 12 мая 1842 года Валенцій
памipae ад сухотаў на руках сябра, пакідаючы яму у спадчыну свае апошнія абразы.
На радзіме засталася сям'я Валенція Ваньковіча: жонка Амелія Растоцкая, трое сыноў i
дачка. Сыны пазней былі ўдзельнікамі паўстання 1863 года на Беларусі. Двух старэйшых
саслалі ў Ci6ip, малодшы шмат гадоў пражыў у эміграцыі ў Парыжы. Імя мастака Валенція
Ваньковіча добра вядома у Францыі i Польшчы. Ў Мінску створаны дом-музей мастака, ў
якім выстаўлены нажаль толькі копіі работ нашага знакамітага майстра пэндзля, бо ўсе яго
працы былі ў той час вывязены за мяжу іх уладальнікамі.
Малюнак Ваньковіча
"Міцкевіч на гары Аю-
Даг". Пэндзаль В.
Ваньковіча
