Гісторыя.
Гісторыя Бярэзіншчыны XX ст.  1900-1940 гг.
Гісторыя Бярэзіншчыны XX ст.  1941-1956 гг.
Гісторыя Бярэзіншчыны XX ст.  1957-1969 гг.
Гісторыя Бярэзіншчыны XX ст.  1970-1979 гг.
Гісторыя Бярэзіншчыны XX ст.  1980-1989 гг.
Гісторыя Бярэзіншчыны XX ст.  1989-1999 гг.
Палац Патоцкіх. Здымак (с) Няргал
                                               Храналогія Бярэзіншчыны.

             VІ-ХV стагоддзі
VІ-ІХ ст. - Тэрыторыю Бярэзіншчыны засялялі дрыгавічы.
VI - першая палова XIII ст. -Ранняе сярэдневечча (курганныя мольнікі каля вёсак
Арэшкавічы, Брадзец, Дулебы, Капланцы, Кукарава, Мачаск, Міраслаўка, Уша, Харчычы і
інш).
X ст., другая палова - XIII ст., канец - Бярэзіншчына ў складзе Полацкага княства.
1340 г. - 1569 г., 1 ліпеня - Бярэзіншчына ў складзе Вялікага княства Літоўскага, Рускага і
Жамойцкага (ВКЛ).
1340 - 1360 гг. - у гэты час Літва набывае новыя ўладаньні на ўсходзе. Адным з іх стала
Свіслацкае княства, уладар якого Сямён, напэўна, адышоў з гэтага свету. Княства было
далучана непасрэдна да велікакняжацкай маёмасці і падзелена паміж Вільнам і
Трокамі згодна дагавору, які заключылі Альгерд з Кейстутам яшчэ пры захопе ўлады:
кожны новы набытак дзяліць між сабой пароўну.
1387 г. - кароль Польшчы Уладзіслаў Ягайла выдаў свайму брату Скіргайлу прывілей на
Троцкае княства «у Литовской земли», а таксама на шэраг маёнткаў «на руской
стороне»: Менск, Свіслач, Бабруйск, Рэчыцу, Любеч, Прапойск, Любашаны, Ігумен
(сучасны Чэрвень), Лагойск.
1430 г. 21 кастрычніка - Адразу пасля смерці Вітаўта віленскі біскуп Мацей звярнуўся да
Ягайлы, які па- ранейшаму заставаўся каралём Польшчы і сюзерэнам ВКЛ, з просьбай
пацвердзіць усе наданьні на карысць біскупства, што былі зроблены Вітаўтам. Ягайла
задаволіў яго просьбу быў выдадзены адпаведны прывілей, напісаны на лацінскай мове.
У ім пералічаны ўсе воласці, папярэдне падараваныя Вітаўтам, у тым ліку - «воласць
Гумен» (districtum Humyen). Гэты дакумент і з'яўляецца першым непасрэдным
упамінаньнем, з якога пачынаецца пісьмовая гісторыя Чэрвеншчыны.
1467 г. - в. Зярэмцы (Жарамец) упершыню упамінаецца як вотчынае сяло князя
Дзьмітрыя Іванавіча Пуцяціча (з князёў Друцкіх).
1480 г. - У пісьмовых гістарычных крыніцах упершыню ўпамінаецца вёска Божын.
1499 г. - князь Дзьмітры Іванавіч Пуцяціч атрымаў ад вялікага князя маёнтак Крошын у
Новагародскім павеце і Палажаны (Паложына) ў Любашанскай воласці.

                XVI стагоддзе
1501 г., 1 чэрвеня - Першае ўпамінанне ў купчай маёнтка Багушэвічы.
1501 г., 7 чэрвеня - Першае пісьмовае ўпамінаньне Беразіно як мястэчка ў Любашанскім
старостве.
1561-1569 гг. - Першае вядомае ў гісторыяграфіі класавай барацьбы сялянства Беларусі
антыфеадальнае ўзброенае выступленне сялян вёсак Багушэвічы і Задобрычы (сучасны
Чэрвеньскі раён) - падрабязьней на старонцы гісторыка Славы Насевіча.
1568 г., 22 лютага - Маёнтак Багушэвічы падвергся нападу ўзброеных сялян Свіслацкай
воласці, якія збеглі ад пана В. Руткоўскага.
1569 г., 11 мая - Распараджэнне караля Жыгімонта Аўгуста аб пакаранні паўстанцаў -
узброеных сялян Сьвіслацкай воласці, якія напалі на маёнтак Багушэвічы.
1569 г., 1 ліпеня - Люблінская ўнія. Аб'яднанне Польскага каралеўства і Вялікага княства
Літоўскага ў федэратыўную дзяржаву - Рэч Паспалітую.
1569 г., 1 ліпеня - 1793 г., 23 студзеня - Бярэзіншчына ў складзе Рэчы Паспалітай.
1596 г., 6 кастрычніка -Брэсцкая царкоўная ўнія. Утварэнне вуніяцкай царквы на
тэрыторыі Беларусі, у тым ліку на Бярэзіншчыне.
Нямецкая мапа
Бярэзінскага
раёну (1941 г.)

Сучасныя мапы
Бярэзіншчыны
(1979 г.)
-Заходняя частка
раёну 3.93 Mb
-Усходняя частка
раёну 4.74 Mb
-Паўднёвая частка
раёну 4.06 Mb
-Паўднёва-
усходняя частка
раёну 3.98 Mb
Палац Патоцкіх. Час і нелюдзі зрабілі
сваю справу. Здымак radzima.org .
Сучасны стан.
Той жа самы палац Патоцкіх. Сучасны
стан. Здымак globus.tut.by
Бярэзінская царква. Здымак
radzima.org. Аўтар Ян Балзункевіч.
Пачатак XX ст.
Касьцельны плац м.
Беразіно (circa 1910 г.)
                              XVII СТАГОДДЗЕ
1641 г., 24 верасьня - По загаду падканцлера ВКЛ Казіміра Леона (Лявона) Сапегі (ня мыліць з Львом Сапегам!)у Беразіно
пачаў будавацца драўляны каталіцкі касцёл. У 1644 годзе будаўніцтва было завершана. Касьцёл перабудоўваўся ў 1803 г. і
1840-х гг. Касцёл згарэў у 1914 г.
1648 г., лета - У час вайны 1648-1651 гг. у раёне Беразіно адбываліся баі, дзе супраць войск Рэчы Паспалітай змагаліся
казакі Антона Нябабы. Насельніцтва Княства Літоўскага скарацілася амаль удвая падчас вайны з Масковіяй і ўкраінскімі
казакамі.
1668 г. - Беразіно атрымала дадзены каралём Яном Казімірам прывілей  на гандаль і кірмашы, якія праводзіліся штогод з 6
па 9 жніўня. Пасьля вайны з Масквой, гаспадарка была ў руінах, насельніцтва скарацілася больш чым удвая.

                              XVIII СТАГОДДЗЕ
1703 г. - паводле падымнога тарыфу пэўную частку раёна займала належачае падскарбію Рэчы Паспалітай  Бенедыкту
Сапегу Любашанскае староства.
1708 г., 16- 17ліпеня - У час Паўночнай вайны шведскі король Карл XII каля Беразіно пераправіўся са сваёй арміяй на правы
бераг ракі Бярэзіны.
1711 г. - У маёнтку паноў Рагоўскіх у в. Асмолаўка на рацэ Уса была пабудавана капліца.
1743 г. - Першы ўспамін у пісьмовых дакументах пра Божынскую Свята - Ільінскую вуніяцкую царкву.
1746 г. - Кароль Аўгуст III пацвердзіў прывілей, дадзены мястэчку Беразіно ў 1668 годзе каралём Янам Казімірам. Па
названым прывілеі Пагост стаў называцца мястэчкам. Гэты статус ён меў да 6 ліпеня 1925 года.
1765 г. - У Дзмітравічах пабудавана драўляная Свята-Ільінская царква.
1766 г. - У Беразіно налічвалася 266 габрэяў.
1771 г. - У Капланцах згарэла драўляная царква з усімі дакументамі і маёмасцю.
1773 г., 24 студзеня - У маёнтку Калюжыца (зараз Ушанскі сельсавет) пана Быкоўскага адбыўся сялянскі суд капы мужоў
(прысутнічалі сяляне з вёсак Лагі, Жарамец і Альхоўка Лагаўской воласці).
1777 г. - У Божыне пабудавана драўляная новая вуніяцкая царква Святого прарока Ільі. У 1961 г. будынак царквы быў
разбураны.
1778 г. - У Беразіно ад бацькоў шляхцічаў нарадзіўся Марцінкевіч Афанасій Тадэвуш - будучы "бярэзінскі прарок". Памёр 7
сакавіка 1833 г.
1781 г. -  У Бярэзінскай каталіцкай парафіі налічвалася  811 прыхажан “лацінскай веры”.
1788 г. - На месцы старой царквы, што згарэла ў 1771 годзе, у Капланцах пабудавана новая драўляная прыходская ў імя
Пакрова прасвятой Багародзіцы царква.
1793 г., 23 студзеня - Другі падзел Рэчы Паспалітай.
1793 г., 23 студзеня - 1917г.,7 лістапада - Бярэзіншчына ў складзе Расійскай імперыі
1793 г. - вялікі бярэзінскі маёнтак Кацярына II падаравала Людвіку Тышкевічу, гетману ВКЛ, які быў жанаты з Канстанцыяй
Панятоўскай. Маёнтак пазьней перайшоў да іх дачкі Анны Патоцкай-Вансовіч (пасьля другога браку).
1793 г., 4 мая - Утварэнне Мінскай губерні з 9 паветаў, у тым ліку Ігуменскага, у склад якога увайшла Бярэзіншчына.
XVIII ст. Канец - На тэррыторыі Ігуменскага павета на рацэ Беразіне было пяць прыстаней: Беразіно, Каменьне, Божына,
Якшыцы і Ялено (Едліна).

                                 XIX СТАГОДДЗЕ
1800 г., 14 лютага (паводле іншых звестак 1799 г.) - У маёнтку Калюжыца нарадзіўся жывапісец,: прадстаўнік рамантызму
Ваньковіч Валенцій Мельхіёравіч. Бярэзінскі "філамат", адзін з блізкіх знаёмых Адама Міцкевіча. Памёр 12 мая 1842 г. у
Парыжы, пахаваны на могілках Ман-Мартр.
1800 г.  У Брадцы пабудавана прыходская драўляная ў імя Успеньня Божай Маці царква.
1800 г. - У Белічанах нарадзіўся Масальскі Юзаф Ануфрыевіч - польска-беларускі пісьменнік, удзельнік нацыянальна-
вызваленчага руху на Беларусі. Памёр пасля 1840 г.
1805 г. - У Беразіно пабудавана драўляная ў імя Прэабражэньня Гасподня царква на месцы старой царквы.
першая пал. XIX  - Анна Патоцкая-Вансовіч арганізавала вытворчасць дываноў у в. Гарэнічы
1807 г., 9 сакавіка - У Божыне адкрыта прыходскае вучылішча для дзяцей бедных духоўныхі асоб і дваран (існавала да 1874
г.). У ім вучыўся беларускі пейзажыст Гараўскі Іпаліт Гілярыевіч.
1808 г. - Пры божынской прыходской Свята-Ільінскай царкве адкрыта багадзельня.
1808-1809 гг. - Хваляванні сялян у Слуцкім, Ігуменскім і Рэчыцкім паветах.
1810 г. - У Пагосце пабудавана драўляная прыходская Петрапаўлаўская царква.
1812 г., 24 чэрвеня - Пачатак Вайны Расіі супраць нашэсця войск Напалеона Банапарта.
1812 г., лета - Селянін вёскі Трасьцянка Барысенка (Барысёнак) узначаліў партызанскі атрад аднавяскоўцаў, які рабіў
напады на французскіх салдат і фуражыраў, распраўляўся з мясцовымі памешчыкамі.
1812 г,, 1 і 4 верасня - Бярэзінскі падкамісар паведамляў у Барысаў аб паўстаньні сялян у Бярэзінскім кантоне (зараз
Бярэзінскі раён).
1812 г., 10 лістапада - каля вёскі Уша разгромлены атрад французаў. Галоўная кватэра М. I. Кутузава ў гэты час знаходзілася ў
в. Шавярнічы.
1812 г., 12-14 лістапода - Руская армія пад камандаваннем М. I. Кутузава пераправілася цераз Дняпро каля Копысі і рушыла
да Бярэзіны праз Круглае, Шавярнічы, Жукавец і далей на Смалявічы.
1812 г., лістапад - У час адступлення французоў партызанскі камандзір, афіцэр рускай арміі Дзяніс Давыдаў са сваім
кавалерыйскім полком спыняўся ў в. Казлоў Бераг. Тут былі кузні, дзе падкоўвалі коней кавалерыі Д. Давыдава.
1812 г., лістапад - Штабс-капітан арміі Чычагава Маліноўскі ў сваіх запісах паведамляў аб той дапамозе, якую аказвалі
беларускія сяляне мястэчак Беразіно, Пагост, рускай ваеннай разведцы.
1831 г. - У Багушэвічах нарадзіўся адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-1864 гг. на Міншчыне Свентаржэцкі Баляслаў Чэслававіч.
Памёр у 1888-г. у Венецыі (Італія)
1833 г., 30 студзеня - У былым маёнтку Уборкі (цяпер у межах в. Астроўкі) нарадзіўся Гараўскі Апалінарый Гілярыевіч,
беларускі жывапісец, пейзажыст і партрэтіст. Памёр 28 сакавіка 1900 г.
1833 г., 7 сакавіка - Памёр Марцінкевіч Афанасій Тадэвуш, "бярэзінскі прарок". Нарадзіўся ў Беразіно ў 1778 г.
1838 г., 11 кастрычніка - У былым маёнтку Сьляпянка (зараз у межах г. Мінска) нарадзіўся Ваньковіч Ян  - сын Б. М.
Ваньковіча, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-1864 гг. Памёр 2 жніўня 1899 г.
1839 г.  - частка вуніяцкіх сьвятароў выказалася супраць літургічных кніг Маскоўскага патрыярхату. Каля 111 сьвятароў былі
звольненыя са святарскіх абавязкаў і высланыя ў Літоўскую дыяцэзію як дыяканы ці прычытальнікі. Пшэпюрскі Юзаф з
Ігумену  >>>
1839 г. - У Мацевічах пабудавана драўляная Мікалаеўсхая царква.
1840 г. - год смерці невядомы - Нарадзіўся Ляскоўскі Станіслаў Вікенцьевіч, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-1864 гг. на
Міншчыне. Арганізаваў і ўзначаліў буйны паўстанцкі атрад, які базіраваўся ў лясах Ігуменскага павета і правёў шэраг
баёў з карнікамі. (падрабязней тутака)
1840 г - Памёр Масальскі Юзаф Ануфрыевіч польска-беларускі пісьменнік. Нарадзіўся ў 1800 г. у Белічанах.
1840-1854 гг. - Барацьба сялян Божына супраць уладальніка Стэфана Ясенскага
1842 г., 12 мая - Памёр Ваньковіч Валенцій Мельхіёравіч. Нарадзіўся 14 лютага 1800 г. (паводле іншых звестак 1799 г.).
1842 г. - У Белічанах пабудавана прыходская драўляная ў імя Сьвяціцеля Мікалая царква.
1847 г. - У Беразіно налічвалася 1289 габрэяў.
1850 г., студзень - Сход прадстаўнікоў дваранства Мінскай губерні першы раз разглядаў "справу аб жорсткім абыходжаньні
памешчыкаў Свентаржэцкіх з дваравымі людзямі і сялянамі".
XIX ст., першая палова - У Беразіно пабудаваны сядзібны дом графіні Анны Патоцкай-Вансовіч.
XIX ст., сярэдзіна - У Багушэвічах на левым беразе Усы пабудавана рымска-каталіцкая капліца (касцёл).
1861 г., 5 красавіка - Цыркуляр Мінскага губернатара павятовым земскім спраўнікам аб прадстаўленьні штотыднёвых звестак
аб сялянскіх хваляваньнях у Мінскай і суседніх з ёй губерніях.
1861 г. - Пры Белічанскай царкве адкрыта штатнае народнае вучылішча.
1862 г., 20 ліпеня - Начальнік Мінскай губерні з Ігуменскага павета пачаў агляд валасьцей губерніі.
1862 г., 24 ліпеня - Данясеньне штаб-афіцэра Корпуса жандараў у Мінскай губерні палкоўніка Рыхарта начальніку ІІ
аддзялення аб хваляваньнях сялян Ігуменскага павета.
1862 г., 11 кастрычніка - У прыкладзенай да данясеньня Мінскага віцэ-губернатара А. В. Лучынскага ведамасці гаворыцца аб
сялянскім хваляваньні ў маёнтку Бярэзіна графа Патоцкага. Гэта выступленне сялян было задушана ўзброенай сілай.
1862 г. - У Беразіно адкрыта аднакласнае народнае вучылішча.
1862 г. - У Багушэвічах адкрыта першая народная школа.
1862 г. - У Багушэвічах пажарам знішчана драўляная царк-ва.
1863 г., 17 красавіка - Баляслаў Свентаржэцкі вярнуўся з-за мяжы ў двор Багушэвічы, куды сабраліся да 30 чалавек,
узброеных ружжамі, пісталетамі і шаблямі. Ноччу яны накіраваліся ў сельскае Багушэвіцкае праўленьне, дзе ўсе
канцылярскія кнігі і паперы былі знішчаны.
1863 г., 19 красавіка - Пачатак агульнага паўстання ў Мінскай губерні і Ігуменскім павеце. У гэты дзень Б. Свентаржэцкі
прыйшоў у валасное праўленне свайго маёнтка Багушэвічы, сарваў са сцяны партрэт гасудара імператара і аб'явіў, што цяпер
адноўлена народнае праўленне Рэчы Паспалітай. У Б. Свентаржэцкага была пячатка з надпісам кругом "Камісар мінскага
ваяводства".
1863 г., 19-20 красавіка -На бабруйскім тракце на Чыжахскай паштовай станцыі з'явіліся ўзброеныя атрады паўстаньцаў.
1863 г., 29 красавіка - У Ігуменскім павеце адбылося сутыкненне часткі атрада Новаінгерманландскага палка з паўстанцамі
на чале з  Б. Свентаржэцкім. У выніку ў паўстанцаў быў адбіты абоз да 40 падвод, а самі яны паспелі схавацца ў лясах.
1863 г., красавік - 1864 г. - Пад узначаленнем Ляўкоўскага Станіслава Вікенцьевіча (нарадзіўся ў 1840 г., год смерці
невядомы) у лясах Ігуменскага павета быў створаны і дзейнічаў паўстанцкі атрад, які правёў шэраг баёў з карнікамі.
1863 г,, 4 мая - Сутычка паблізу в. Жабіхава (цяпер Паплаўскі сельсавет) роты другога стралковага Вялікалуцкага палка ў 40
казакаў пад камандаваннем маёра Грыгор'ева з атрадам мяцежнікаў Баляслава Свентаржэцкага і Пятра Есьмана з 80
чалавек.
1863 г., 9 мая - Каля в. Юравічы (зараз Чэрвеньскі раён) атрад маёра Грыгор'ева разбіў атрад Ляскоўскага-Свентаржзцкага.
Гэта была адна з галоўных аперацый 1863 года на Міншчыне (падрабязней тутака).
1863 г., 23 мая - Атрад Ляскоўскага-Свентаржэцкага ў колькасці каля 30 чалавек уварваўся ў в. Багушэвічы, дзе імі быў
павешаны сьвятар мясцовай царквы Данііл Канапасевіч, які, па некаторых звестках, рабіў даносы на паўстанцаў. Пахаваны
на могілках Багушэвічы каля будынка царквы (спалена ў час апошняй вайны).
1863 г., 3 чэрвеня - Загадам часовага ваеннага губернатара Забалоцкага Мінская губерня была абвешчана на ваенным
становішчы.
1863 г., 7 чэрвеня - Арыштованы і знаходзіўся пад следствам бацька Баляслава Свентаржэцкага Чэслаў Фадзеевіч.
1863 г. - Па даных Міністэрства ўнутраных спраў сярод памешчыкаў Мінскай губерні каталікі складалі 94 працэнты.
1863-г 1864 гг. - Сельскія прыходскія школы (народныя вучылішчы) былі адкрыты ў Беразіно, Багушэвічах, Белічанах,
Брадцы, Дзмітравічах, Пагосце, Якшыцах.
1864 г., 26 студзеня - Генерал Мураўёў даносіў шэфу жандараў, што за актыўны ўдзел у падрыхтоўцы патаемнай
рэвалюцыйнай арганізацыі ў Мінску Часлаў і яго жонка Ганна Свентаржэцкія былі высланы на жыхарства пад строгі
паліцэйскі нагляд у горад Чэмбар Пензенскай губерні.
1865 г. - У Якшыцах пабудавана драўляная Свята-Троіцкая царква.
1866 г. - На месцы згарэўшай у 1862 г. царквы ў Багушэвічах пабудавана новая прыходская царква ў імя Узвіжаньня Чэснага і
Жыватворнага Крыжа Гасподня.
1868 г., 29 студзеня (10 лютага - новы стыль) - Нарадзіўся Карусь Каганец (сапраўднае прозвішча Кастровіцкі Казімір -
Рафаіл Карлавіч), празаік, лаэт, драматург, мастак, грамадскі дзеяч. 3 пачатку 1908 па верасень 1909 г. працаваў ляснічым
Любашанскіх пушчаў Патоцкіх. Памёр 20 мая 1918 г.
1868 г. - У Божыне адкрыта аднакласная царкоўна-прыходская школа.
1875 г. - Цар Аляксандр II падараваў мястэчка Багушэвічы Шалгунову.
1877 г. - У Багушэвічах з'явіўся першы плуг (замест сахі).
1878 г. - 3 Мінска ў Беразіно пошта прыбывала па аўторках і суботах, а адпраўлялася по панядзелках і пятніцах.
1880 г. - У Мікулічах адкрыта аднакласная царкоўна-прыходская школа, рухомая ("подвіжная" - не мела ўласнага
памяшкання).
1882 г., 12 люгага - па купчай крэпасці, зацверджанай Мінскаю Палатаю, германскі падданы Фердынанд Львовіч Фохт набыў
ад землеўладальніка Валчанінава маёнтак Божына. Фохт прыбыў у Расію ў 1860 г.
1882 г. - Заснаванне вёскі Каменны Барок.
1884 г. - адкрыты школы граматы (усе рухомыя) у вёсках Арэшкавічы, Бялавічы, Гарэнічы, Дулебы, Паплавы; школы (усе
рухомыя) у вёсках Высокая Гара, Вяшэўка, Журавок, Капланцы, Навасёлкі.
1884-1885 гг. - Беларускі археолаг, гісторык, краязнаўца Татур Генрых Хрыстафоравіч заснаваў часовы археалагічны музей у
Беразіно, дзе ў навакольлі вёў раскопкі (Калюжыца, Крушына, Курганьне, Русалішча і інш.).
1885 г. - адкрыты школы граматы ( усе рухомыя) у вёсках Лясковічы, Міластава, Пружанка.
1886 г., 2 лютага - У Капланцах нарадзіўся кампазітар і дырыжор Ровенскі Мікола Якаўлевіч. Памёр 9 сакавіка 1953 г. у
Лювене (Бельгія).
1888 г. - Пачаты гідралагічныя назіраньні за ўзроўнем вады ў рацэ Бярэзіне.
1888 г. - У Італіі (Венецыя) памёр Свентаржэцкі Баляслаў Часлававіч. Нарадзіўся ў 1831 г. у Багушэвічах.
1890 г. - Беларускі археолаг Татур Генрых Хрыстафоравіч раскапаў 120 курганоў каля Дулебаў і Няюнішчаў Ігуменскага павета.
1892 г., 10 студзеня (н. ст.) -1891 г., 29 снежня (ст. ст.) - У в. Калюжыца нарадзіўся Ваньковіч Мельхіёр, польскі празаік,
публіцыст. Удзельнік баёў пад Мо&