Падчас перасяленьняў татар у ВКЛ група татар атрымала землі сяла Раванічы, якое папярэдне,
відаць, уваходзіла ў склад Барысаўскай воласці. Дакладна невядома калі яны атрымалі гэтыя
надзелы. Пазьней гэтыя свае ўладаньні татары паступова прадалі. Так, у 1535 г. нейкі Сейгал
Мінбулатавіч прадаў сваіх сялян-даннікаў з сяла Раванічы пану Альбрыхту Гаштольду (Гаштаўту),
на той час віленскаму ваяводзе і найбуйнейшаму магнату ў ВКЛ. Магчыма, гэта была не адзіная
купля пана Гаштольда ў Раванічах. Нейкім чынам яму дасталася і частка сяла Драхча (верагодна,
тое паселішча, якое на пачатку ХХ стагоддзя называлася Драхча-Паненская, а ў 1964 г. было
перайменавана ў Кутузаўку). Адзначым, што Гаштольды не былі адзінымі ўладальнікамі гэтага
абшару. Частка яго яшчэ нейкі час належала татарам. У прыватнасці, сёлы Раванічы і Драхча ад
татар пазней купіў шляхціч Лаўрын Ратомскі, пра што ён згадвае ў сваім завяшчаньні ў 1594 г.
Альбрэхт Гаштольд спярша прыпісаў нованабытых сялян-даннікаў да маёнтка Геранёны (у
сучаснай Гродзенскай вобласці) - сваёй галоўнай рэзідэнцыі. Пазней ён прыпісаў іх да свайго крыху
менш аддаленага маёнтка Радашковічы на Меншчыне. У 1539 г. Альбрэхт Гаштольд памёр, а пасля
смерці без нашчадкаў яго адзінага сына Станіслава ў 1542 г. вялізныя яго маёнткі перайшлі да
вялікага князя. Праз сем год, у 1549 г. быў створаны інвентар дзяржаўнага маёнтка Радашковічы,
да якога па-ранейшаму была прылучана аддаленая «воласць Раваніцкая» на рацэ Уша. Яна
складалася з буйнога сяла Раванічы, у якім было 68 двароў, і больш дробнага сяла Драхча
(Драгуча) з 8 дварамі. На той момант іх жыхары павінны былі выплочваць штогод мядовую даніну ў
памеры 80 каменяў мёду (камень - вагавая адзінка ў 6 бязменаў альбо прыкладна 20 кг).
У 1556 г. вялікі князь Жыгімонт пажалаваў Радашковіцкі замак разам з Раваніцкай воласцю,
што па-ранейшаму да яго адносілася, у часовае карыстаньне «да трох жыватоў» пану Івану
Гарнастаю, яго жонцы і старшаму сыну Івану. Гэта азначала, што пасля смерці пана Гарнастая
маёнткам магла карыстацца яго ўдава, а затым - іх сын, пасля чаго ўладаньне павінна было
вярнуцца да вялікага князя. Гэта адбылося даволі хутка: у 1558 г. памёр Іван Гарнастай, праз год -
яго ўдава Марыя Заслаўская, а старшы сын Гарнастая Іван Іванавіч памёр у 1566 г.
У ХVI стагоддзі яны былі ў часовым трыманьні паноў Гарнастаяў, потым - Глябовічаў. У
далейшым гэтае ўладаньне засталося дзяржаўнай уласнасьцю - стараствам, якое перадавалася
розным асобам у часовае ці пажыццёвае карыстаньне. Паводле падымнага тарыфу 1667 г.
маёнтак Раванічы ў памеры 33 дымоў быў ва ўладанні Крыштафа Гарабурды, а ў 1690 г. - Яна і
Крыштафа Гарабурдаў.
У 1700 г. Раванічы і Драхча былі перададзены князю Мікалаю Францішку Агінскаму (унуку
Самуэля), які адначасова быў і старастам радашковіцкім. У 1704 г. ён атрымаў дазвол караля на
перадачу Радашковіцкага і Раваніцкага старастваў свайму сыну Антонію, які памёр амаль
адначасова з бацькам у 1715 г. Пасля гэтага Раваніцкае стараства (якое пазней пачало называцца
Ахельніцкім) дасталася князю Міхалу Масальскаму, пазнейшаму гетману ВКЛ, які быў жанаты з
дачкой Мікалая Францішка Агінскага, і заставалася ў яго руках да яго смерці ў 1762 г.
Паводле інвентару 1764 г. Ахельніцкае стараства, што папярэдне належала Міхалу
Масальскаму, ахоплівала 10 двароў у Драхчы і 6 у Раванічах. У параўнанні з інвентаром Волмы
за 1711 г., які ўпамінаўся раней, раваніцкія сяляне мелі значна больш хатняй скаціны. На 6 двароў
у Раванічах прыпадала 12 коней і 10 валоў, а на 10 двароў у Драхчы - 21 конь і 18 валоў, прычым
толькі адзін двор зусім не меў цяглавай жывёлы.
Памер паншчыны ў старастве быў такі ж, як і ў Волме - 2 дні на тыдзень, але не з двара, а са
стандартнага надзелу ў чвэрць валокі (каля 5,3 га). Большасць сялян мела якраз такія надзелы,
але ў двух выпадках чвэрцьвалокавы надзел быў падзелены паміж двума сем'ямі, кожная з якіх
вяла асобную гаспадарку. Відавочна, што і памер паншчыны для іх быў пры гэтым удвая меншым. У
іншых выпадках дзве фактычна асобныя сям'і працягвалі карыстацца агульным надзелам,
пазбягаючы афіцыйнага падзелу. Так, у адным раваніцкім двары пазначаны гаспадар Васіль
Тамашкевіч з 2 сынамі і 2 пасынкамі, а таксама яго зяць Амеллян са сваімі 5 сынамі - разам 11
чалавек толькі мужчынскага полу! Усяго ж на 16 двароў прыпадала 82 мужчыны, што адпавядае
сярэдняй населенасці двара прыкладна ў 10 чалавек абодвух палоў.
Іншая частка Раваніч (верагодна, тая, што некалі была набыта ў татар панам Ратомскім) па-
ранейшаму была прыватным маёнткам, які ў 1789 г. належаў Андрэю Слатвіньскаму. У гэтым
годзе адбывалася размежаванне спрэчных зямель паміж Раванічамі і маёнткам Шыпяны, які быў
уласнасцю віленскага біскупа. Пры гэтым прыгадваецца возера Сьвятое, да якога сыходзіліся
межы трох маёнткаў - біскупскіх Шыпян, Раваніч Слатвінскага і іншай часткі Раваніч - на той час
уладання пана Ваньковіча. Ва ўладаннях Слатвінскага ўпамінаецца і сяло Раваніцкая Слабада.
У 1790 годдзе Андрэй Слатвіньскі фундаваў у Раванічах касьцёл Сьвятога Антонія, які да
нашае пары захаваўся бяз даху - касьцёл гарэў недзе ў 80-я. Таксама ў першай палове XIX веку
Слатвіньскія выбудавалі класычны палац, які да нашае пары захаваўся ў досць добрым стане.
Трэба нагадаць, што ў парку Слатвіньскіх ёсць да нашае пары адзіныя на Беларусі дрэвы - белы
дуб і клён сярабрысты...
Матэрыялы падушнага перапісу (т. зв. рэвізіі), праведзенага расійскімі ўладамі ў 1795 г., з
удакладненнямі па стану на 1800 г.:
Пану Антону Слатвінскаму належалі цалкам сёлы Раванічы (13 дв.) і Драхча (28), абодва з
вуніяцкімі цэрквамі ў гонар Успеньня Багародзіцы. Да таго ж маёнтка адносіліся вёскі Слабада
(17), Гацец (12) і некалькі маладворных паселішчаў: Хутар (8), Валадута (6), Гродна (6), Бярозаўка і
Бышанка (па 2).
выкарыстаны матэрыял: Слава Насевіч
Тэрыторыя Чэрвеньскага раёна ў перыяд феадалізму
Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Чэрвеньскага р-на. – Мн., 2000. С. 30 – 32, 32 – 47, 53 – 54
Раванічах. Здымак kp.
by
касьцёлам у Раванічах. kp.
by
